Wideoszkolenie: System kaucyjny

W programie m.in., wybrane zagadnienia:

• Projekt nowelizacji ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z dnia 29 października 2025 r
• Czy możliwe jest, że gminy oraz PSZOK-i zostaną całkowicie wyłączone z obowiązków związanych z funkcjonowaniem systemu kaucyjnego?
• Czy gmina będzie musiała organizować system kaucyjny w PSZOK-u, jeśli na jej terenie funkcjonują sklepy wielkopowierzchniowe, które już go realizują?
• Za co odpowiada gmina, a za co Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK)?
• Od kiedy gmina ma obowiązek uruchomienia punktu odbioru?
• Jeśli punkty odbioru znajdują się w sklepach (np. automaty w sieciach handlowych), czy gmina musi zawierać z tymi sklepami jakieś umowy lub porozumienia?
• Kto odpowiada za serwisowanie tych automatów – gmina, sklep czy firma zewnętrzna?
• Czy odpady zbierane w ramach systemu kaucyjnego będą doliczane do poziomu recyklingu?

Szczegółowy program szkolenia:

Nowości w programie:

• Projekt nowelizacji ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z dnia 29 października 2025 r

1. Wprowadzenie systemu kaucyjnego

• Dlaczego powstał system kaucyjny i jaki był cel jego wprowadzenia?
• Jakie nowości wchodzą w życie w związku z nowymi przepisami?
• Czy planowane są kolejne zmiany w systemie kaucyjnym, czy obecna ustawa ma charakter jednorazowy?
• Czy możliwe jest, że gminy oraz PSZOK-i zostaną całkowicie wyłączone z obowiązków związanych z funkcjonowaniem systemu kaucyjnego? Pojawiają się takie sygnały – czy są one zgodne z aktualnymi założeniami?

2. Jak działa system kaucyjny?

• Jak ma funkcjonować nowy system w praktyce?
• Czy opakowania szklane (np. butelki) będą objęte systemem kaucyjnym?
• Jakie dokładnie opakowania będą objęte systemem kaucyjnym i będą podlegały zwrotowi?
• Czy opakowania objęte systemem kaucyjnym będą specjalnie oznakowane, aby było jasne, że mogą one trafić do automatów zwrotu?
• Jakie zasady będą obowiązywać mieszkańców podczas korzystania z automatów? Czy przewidziane są np. kupony do sklepów lub zwroty gotówkowe?

3. Rola gminy w systemie kaucyjnym – zadania i obowiązki

• Jaka jest rola gminy w funkcjonowaniu systemu kaucyjnego? Za co dokładnie odpowiada gmina w tym systemie?
• Od czego gmina powinna zacząć przygotowania do wdrożenia nowych zasad?
• Czy gmina będzie zobowiązana do podjęcia uchwały w sprawie funkcjonowania systemu kaucyjnego na swoim terenie?
• Czy gmina będzie musiała organizować system kaucyjny w PSZOK-u, jeśli na jej terenie funkcjonują sklepy wielkopowierzchniowe, które już go realizują?
• Czy gmina ponosi odpowiedzialność za to, czy na jej terenie zostanie uruchomiony punkt odbioru opakowań w systemie kaucyjnym?
• Jakie konsekwencje może ponieść gmina w sytuacji, gdy taki punkt nie powstanie na jej obszarze?
• Czy istnieje nadzór nad działaniami gminy w zakresie systemu kaucyjnego?
• Czy przewidziane są kary w przypadku niewywiązania się gminy z obowiązków wynikających z systemu kaucyjnego?
• Jakie kroki może podjąć gmina w przypadku braku odpowiedzi ze strony przedsiębiorstwa (dużego supermarketu) zobowiązanego do uruchomienia automatów kaucyjnych, pomimo prób kontaktu?
• Czy odbiór odpadów z automatów będzie przypisany do obowiązków gminy?
• Czy gmina będzie miała jakieś korzyści z działania systemu kaucyjnego na swoim terenie?
• Jaki wpływ ma gmina na producentów napojów w zakresie dostosowywania opakowań (np. puszek) do wymogów systemu kaucyjnego, w tym do zgodności z automatami zwrotu?
• Czy ustawa przewiduje dodatkowe obowiązki dla gmin w przyszłości, w związku z dalszym rozwojem systemu kaucyjnego?

4. PSZOK – funkcjonowanie i obowiązki

• Za co odpowiada gmina, a za co Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK)?
• Czy jest obowiązkiem ustawienie automatu do zwrotu opakowań na terenie PSZOK-u?
• Jak ma funkcjonować punkt odbioru opakowań zwrotnych na PSZOK-ach?
• Jak może funkcjonować system kaucyjny na PSZOK-u, skoro osoby kupują napoje w sklepach, a PSZOK sam nie sprzedaje takich produktów?
• Co musi posiadać PSZOK, aby móc wprowadzić system kaucyjny? Jakie wyposażenie lub infrastruktura są wymagane – np. wagi?
• Skąd będą pochodzić środki na wypłaty zwrotów za oddane opakowania w systemie kaucyjnym na terenie PSZOK-u?
• Wdrożenie systemu kaucyjnego w PSZOK-u może wiązać się ze zwiększeniem etatów — skąd gmina ma brać na to pieniądze?
• Skąd gmina ma mieć miejsce na przechowywanie zebranych butelek i innych odpadów z systemu kaucyjnego? Gdzie takie miejsce powinno być?
• Butelki PET niezgniatane zajmują dużo miejsca — gdzie będą przechowywane?

5. Punkty zbiórki i automaty – organizacja odbioru opakowań

• Od kiedy gmina ma obowiązek uruchomienia punktu odbioru?
• Czy przewidziany jest jakiś okres przejściowy?
• Jakiego typu automaty są wymagane?
• Ile automatów powinno zostać ustawionych w gminie liczącej ok. 10 tysięcy mieszkańców?
• Co ile kilometrów powinny być zlokalizowane punkty odbioru, by system był wygodny dla mieszkańców?
• W okolicy znajdują się jedynie dwa sklepy wyposażone w automaty do zwrotu opakowań, oddalone od siebie o około 15 km. Jak w takiej sytuacji będzie funkcjonował system kaucyjny po wejściu ustawy w życie?
• Jakie rozwiązania można zastosować w sytuacji, gdy odległości między punktami są zbyt duże i mieszkańcom trudno jest oddawać odpady?
• W przypadku gmin wiejskich, w których funkcjonują małe sklepy – czy automaty mają być ustawiane wewnątrz sklepu, czy na zewnątrz, np. obok budynku?
• Jeżeli przy dwóch marketach zostaną ustawione automaty do odbioru butelek (na ich terenie), to czy gmina nadal ma obowiązek zapewnienia takiego punktu także na terenie PSZOK-u?
• Czy maszyny cyfrowe do zwrotu butelek będą musiały być połączone z systemem bankowym? Jak będzie wyglądała obsługa bezgotówkowa — np. czy pieniądze będą przekazywane przelewem i jak to będzie działać w praktyce?

6. Sklepy – obowiązki, współpraca z gminą

• Na jakiej zasadzie sklepy będą przystępować do systemu kaucyjnego?
• Powyżej jakiej powierzchni sklepy mają obowiązek lub możliwość ustawienia automatów do zwrotu opakowań?
• Jeśli punkty odbioru znajdują się w sklepach (np. automaty w sieciach handlowych), czy gmina musi zawierać z tymi sklepami jakieś umowy lub porozumienia?
• Czy podmioty objęte systemem kaucyjnym (np. sieci handlowe, sklepy) będą miały obowiązek samodzielnie utworzyć punkty zbiórki opakowań na terenie gminy, a gmina nie będzie miała żadnych obowiązków w tym zakresie?
• Czy sklepy będą zobowiązane do przekazywania gminom informacji o ilości zebranych i przekazanych do recyklingu opakowań?
• W jaki sposób sklepy będą przekazywać gminie informacje o ilości zebranych butelek?
• Czy gmina będzie zobowiązana do kontroli działania automatów na terenie sklepu?
• Czy zwrot można otrzymać tylko w sklepie, w którym dokonano zakupu, czy także w innych punktach?
• Czy system będzie obejmował również małe sklepy, czy tylko większe przedsiębiorstwa? Gdzie mieszkaniec, który kupi napój w małym sklepie, będzie mógł oddać butelkę?
• W jaki sposób realizowany jest system kaucyjny w gminach o niskim zaludnieniu, gdzie nie funkcjonują sklepy spełniające wymagania?

7. Kto za co odpowiada? – odbiór, serwis, rozliczenie

• Kto będzie odpowiedzialny za odbiór odpadów z takiego punktu – gmina czy inny podmiot?
• Kto będzie raportował, do jakiej firmy recyklingowej trafiły odpady z automatów postawionych na terenie sklepów?
• Kto będzie odpowiedzialny za ważenie i kontrolę ilości oddawanych opakowań?
• Kto odpowiada za serwisowanie tych automatów – gmina, sklep czy firma zewnętrzna?
• Na jaki okres powinna zostać podpisana umowa z firmą zajmującą się odbiorem opakowań z automatów?
• Co w sytuacji, gdy pojemniki ulegną przepełnieniu – kto będzie odpowiedzialny za ich opróżnianie?
• Kto będzie odpowiedzialny za wypłatę pieniędzy z maszyny do zwrotu butelek i w jakiej formie będzie dokonywana ta wypłata?
• Kto będzie się zajmował rozliczaniem kuponów lub zwrotów za oddane opakowania?

8. Finansowanie systemu

• Czy gmina będzie musiała ponosić koszty zakupu lub utrzymania tych pojemników?
• Jak będzie wyglądał skup opakowań w systemie kaucyjnym? Czy koszty ich odbioru ponosić będzie gmina?
• Jak gmina może zapewnić środki na wykup opakowań w systemie kaucyjnym, biorąc pod uwagę, że budżet jest planowany z rocznym wyprzedzeniem?
• Czy operatorzy systemu kaucyjnego będą bezpłatnie wyposażać PSZOK-i w urządzenia lub pojemniki do zbiórki opakowań?
• Czy gmina może wydzierżawić teren pod taki punkt? Jeśli tak to, na jakich zasadach może się to odbywać?

9. Poziom recyklingu – jak raportować i rozliczać odpady?

• Czy odpady zbierane w ramach systemu kaucyjnego będą doliczane do poziomu recyklingu?
• Czy istnieją możliwości prawne, aby część odpadów odebranych w ramach systemu kaucyjnego mogła być wrzucona ilościowo do poziomu recyklingu gminy?
• Czy gmina może, na podstawie porozumienia ze sklepem, wliczać odpady zebrane w tych sklepach do własnego poziomu recyklingu?
• Czy gmina może ustawić własne butelkomaty? Jeśli tak, jak później wliczyć ilości odebranych w nich odpadów do poziomu recyklingu?
• Jakie działania może podjąć gmina, aby odpady pozostawały w gminie i były zaliczane do jej poziomu recyklingu?
• W jaki sposób można ująć, jaki procent odpadów będzie objęty systemem kaucyjnym?
• Gdzie odzysk z systemu kaucyjnego będzie zaliczany jako recykling?
• Jak będzie rozliczany poziom recyklingu w ramach systemu kaucyjnego? Czy sklepy będą składać odpowiednie sprawozdania?
• Jaka część odpadów selektywnych może zostać "przejęta" przez system kaucyjny i odejść ze strumienia odpadów odbieranych przez gminę?
• W jaki sposób będzie rozliczany punkt kaucyjny w sprawozdawczości?
• Jak gmina ma sobie radzić z tzw. „uciekającym recyklingiem”, czyli sytuacją, gdy mieszkańcy małych miejscowości będą zwracać opakowania w większych miastach – co wtedy z poziomem recyklingu przypisanym do gminy wiejskiej?
• W sytuacji, gdy na terenie gminy nie ma sklepów wielkopowierzchniowych, a mieszkańcy będą wywozić opakowania do innych gmin, jak będzie wyglądało rozliczanie poziomów recyklingu przypisanych do poszczególnych gmin?
• Czy w związku z wprowadzeniem systemu kaucyjnego planowane jest obniżenie wymaganych poziomów recyklingu dla gmin?
• Jeśli gmina ma podpisaną umowę z firmą na odbiór określonej, szacowanej ilości odpadów na dany rok, a w wyniku wejścia systemu kaucyjnego (w IV kwartale roku) faktyczna ilość odpadów zmniejszy się nawet o 20% – jak rozwiązać taką sytuację?

10. Informowanie mieszkańców – edukacja i komunikacja

• Jak skutecznie informować mieszkańców o nadchodzących zmianach i ich obowiązkach?
• Czy gminy otrzymały jakiekolwiek oficjalne wytyczne dotyczące prowadzenia edukacji mieszkańców w związku z wprowadzeniem systemu kaucyjnego?
• Czy operatorzy systemu kaucyjnego planują kampanię informacyjną skierowaną do jednostek samorządu terytorialnego i innych podmiotów zobowiązanych do współpracy w ramach systemu?
• Jak wyjaśniać mieszkańcom konieczność dojazdu nawet 20 km w celu odzyskania kaucji? Jak sformułować komunikat, by ograniczyć niezadowolenie?
• Jak reagować na skargi i pretensje mieszkańców, którzy będą niezadowoleni z braku automatów w małych sklepach?

11. Problemy praktyczne

• W jaki sposób wprowadzenie systemu kaucyjnego wpłynie na dotychczasowy system gospodarki odpadami w gminie?
• Czy zainteresowanie mieszkańców oddawaniem opakowań do automatów będzie wystarczające, by gmina mogła osiągnąć wymagany poziom recyklingu? Co w sytuacji, gdy poziom ten nie zostanie osiągnięty właśnie z powodu niskiego zaangażowania mieszkańców?
• Co w przypadku terenów wiejskich bez dużych sklepów – kto ma realizować system kaucyjny, jeśli nikt się do niego nie zgłosi?
• Czy w związku z wprowadzeniem systemu kaucyjnego, gdy przedsiębiorca odbierający odpady nie będzie miał surowca z opakowań objętych systemem, istnieje ryzyko wzrostu opłat za odbiór odpadów komunalnych dla mieszkańców?
• PRZYKŁAD: Pani z małej gminy myślała, żeby ustawić na terenie gminy worki na plastik i jako gmina organizować ich transport do większych gmin, gdzie są automaty, ale nie jest pewna, czy taki pomysł jest realny do zrealizowania?